Kociołek Kulturalny

Irvine Welsh: 'Porno'

2007-04-18 15:24:05 Edytuj

Swego czasu oglądałem 'Trainspotting' Boyle'a kilka razy w miesiącu. Przygody Rentona, Sick Boy'a i innych ćpunów z Leith były opowiedziane z przewrotną ironią. Potem, kiedy czytałem książkowy pierwowzór, zauważyłem, że część wątków została całkowicie pominięta. Nie o 'Traisnpotting' będę jednak pisał...

Dziesięć lat później bowiem Franco wychodzi z więzienia, gdzie przebywał za zabójstwo, Sick Boy wylatuje z roboty w londyńskim pubie- ale otrzymuje możliwość rozkręcenia własnego interesu w Leith, Renton świetnie się bawi za wiadome pieniądze, a Danny jakoś żyje- z dnia na dzień... Poza tym pojawia się Nikki- angielska studentka na szkockim uniwersytecie.

Początkowo można odnieść wrażenie, że głównym narratorem i bohaterem będzie Sick-boy, czyli po prostu Chory- w tej części po prostu Simon, trzydziestoparoletni podrywacz i mitoman. Ma on wielki plan zdobycia olbrzymiej fortuny: nie jest możliwe wypromowanie pubu w Leith, gdyż jego klientela odstrasza potencjalnych 'nowych' Edynburczyków. Ale na porządnego pornosa zawsze znajdzie się chętny. Trzeba tylko znaleźć aktorów, co nie jest specjalnie trudne- stary kumpel Simona, Terry, zajmuje się nagrywaniem orgii i umieszczaniem ich w internecie. Jednak co innego sfilmować seks, a co innego nakręcić pornosa. Dość szybko zaprzyjaźnieni studenci wydziału filmu przyłączają się do tworzenia. Produkcja jednak kosztuje. I wtedy Simon przypadkowo dowiaduje się o niewiarygodnym amsterdamskim sukcesie znienawidzonego (z wiadomych powodów) Marka Rentona- Czynsza...

Podobnie jak 'Trainspotting', jest 'Porno' powieścią o upodleniu. Starsi o dziesięć lat bohaterowie są w stanie zrobić mniej więcej to samo dla kasy, co wcześniej robili dla działki pierwszorzędnego towaru. Simon, który nienawidzi i gardzi innymi, jest gotów na sprzymierzenie się z wrogiem- Rentonem kierowany tylko marzeniem o nieokreślonej zemście. Każdy moment, w którym może pokazać swoją wyższość nad innymi osobami, jest dla niego chwilą zapomnienia, nie jest w stanie dążyć do większego celu: to wreszcie stanowić będzie o jego zgubie. Jest on chyba najbardziej przegraną postacią książki, mimo całej błyskotliwości okazywanej w rozmowach z innymi: symboliczna staje się scena 'rozmowy' z Franco w szpitalu: tylko oni zostają w starym Leith, nigdy się nie poddadzą- za to szybko znikną.

Inni bohaterowie przeżywają pomniejsze, ale i tak bolesne porażki. Od Danny'ego odchodzi żona, Renton nie potrafi uzyskać tak pożądanego wybaczenia, a Nikki zostanie potraktowane jak szmata przez osobę, którą naprawdę kocha- cóż jednak dziwnego, skoro jej księciem z bajki ma być Simon?

Pod względem formy- widać przede wszystkim różnice w języku postaci. Nie mówią one w sposób tak nieskładny jak w 'Trainspotting'- jest to nadal slang, ale zachowujący przynajmniej podstawowe reguły gramatyki. Im bliżej źródła- Leith- tym bardziej Simon i Renton porzucają nabytą manierę poprawnego mówienia. Narracja rozwija się w podobny, jak w 'Ślepych torach' sposób: każdy z bohaterów mówi o wydarzeniach z różnej perspektywy, tylko czasami wypowiedzi nieznacznie się pokrywają pod względem treści. Akcja przez to wartko posuwa się do przodu. Nie sposób odmówić efektu różnorodności, jaki powoduje udział wielu narratorów.

No i chyba najważniejsze- Welshowi po raz kolejny udało się stworzyć poruszający pejzaż Leith- specyficznej pod każdym względem dzielnicy Edynburga. Z pełnowartościowymi postaciami, które tylko przelotnie spotykają głównych bohaterów. Czyta się to wszystko znakomicie- warto się zapoznać (a jeśli ktoś wcześniej nie czytał 'Ślepych torów', czyli- 'Trainspottinga'- musi to koniecznie nadrobić przed tą lekturą).

Irvine Welsh: Porno tłum. Jarosław Rybski. Kraków 2006.

Notka dodana do: książki .